Bagagewagens, inzet en plaats in de trein

Bagagewagens in personentreinen (D):
Elke trein moest tot in de jaren zeventig zijn voorzien van een conducteursruimte voor de hoofdconducteur. Tot ca 1950 werd deze ruimte aangebracht in de bagagewagens. Daarmee kwam oorspronkelijk in elke trein een bagagewagen voor. Vanaf de indienststelling van plan D met gecombineerde bagage / personenwagens verviel de noodzaak voor aparte bagagewagens. De bekende gelaste vierassige bagagewagens “stalen D” behoren tot de laatste grote serie bagagewagens die voor de personentreindienst zijn gebouwd.

Bagagewagens in goederentreinen (Dg):
Voor de goederendienst werden echter nog wel later bagagewagens gebouwd. Deze zogenaamde Dg’s waren speciaal voor goederentreinen bedoeld. Ze waren voorzien van extra banken aan de binnenzijde voor eventueel begeleidend personeel. Ook werden vanaf de jaren dertig veel oude bagagewagens voor de personendienst tot goederenbagagewagen gedegradeerd. Dit betrof vele tweeassige D’s en later ook veel houten drieassige D’s

Plaats van de bagagewagens:
Bagagewagens liepen tot begin jaren dertig nagenoeg altijd direct achter de locomotief. Bij de HSM was het in breedspoor tijd zelfs zo dat het uitkijkje op haar bagagewagens direct achter de loc diende te zitten zodat de koppeling tussen loc en trein in geval van ontsporing van de locomotief door de conducteur verbroken zou kunnen worden. Hiertoe was een speciale noodstang aangebracht.

Het kon ook voorkomen dat de bagagewagen achter in de trein geplaatst werd echter alleen als er direct achter de loc geen houten rijtuig met passagiers bevond. Een afgesloten rijtuig zonder passagiers of een goederenwagen mocht wel direct achter de loc worden geplaatst. Dit in verband met mogelijke ongelukken waarbij het eerste voertuig mogelijk op de loc kapot gedrukt kon worden.

Toen later de stalen rijtuigen in dienst kwamen mochten deze wel direct achter de loc worden geplaatst doordat deze veel sterker van constructie waren. Daarbij verhuisde de bagagewagen naar het eind van de trein. Bij treinen met houten personen materieel bleef echter achter de loc meestal een bagagewagen rijden.