Geschiedenis van de drieassige coupérijtuigen in Nederland

De eerste drieassige rijtuigen werden al in breedspoortijd door de HSM in dienst gesteld. Jarenlang bleven er discussies of drie assen beter was als twee, wat er toe leidde dat er meestal slechts kleine aantallen drieassers werden gebouwd. Rond 1880 was het probleem met een schuifbare middenas om door bogen te kunnen bij grotere radstanden dusdanig verbeterd dat de meeste maatschappijen overschakelde op het bouwen van drieassers. Alleen de HSM en NRS bleven nog enkele jaren langer tweeassers bouwen, zij het alleen derde klasse rijtuigen.

De Staatsspoorwegen stelde in 1882 haar eerste grote series AB's op drie assen in dienst, nog met 5 coupés en daarmee slechts één coupé langer dan de oudere tweeassers. Een tiental jaren later was men in staat langere rijtuigen te bouwen met een grotere radstand en verschenen de eerste AB's met zes coupés bij de HSM en SS.

De SS bouwde in 1891 een grote serie AB's (85 stuks, art. m-205) en C's (100 stuks, art. m-204). De C's waren voorzien van teakhouten buitenbekleding, iets wat de SS in de twintig jaar daarna bleef volhouden voor haar drieassige derde klasse rijtuigen. De treinen bevatte meestal twee C's per AB wat ook blijkt aan de bestelde aantallen.

Tot de eeuwwisseling veranderde er niet veel aan de drieassers, ze werden hooguit een stukje langer toen de meeste nieuwe rijtuigen voortaan toiletten werden voorzien. Vanaf 1900 bouwde men hoofdzakelijk vierassers na de bouw van een paar proefseries enkele jaren daarvoor.

In 1900 bouwde de SS een nieuwe serie drieassige rijtuigen die steeds één klasse per wagen kende. Er werden dus A's (28), B's (40) en C's (100) gebouwd (zie art. m-200, 201, 202). Deze waren voornamelijk bedoeld voor de forenzentreinen waarin ze in samenstelling van 1x A, 2x B en 4x C reden. Van de C's werden in 1902/1903 nog eens 20 stuks besteld en vanaf 1910 nog 40 ondanks dat de SS ook al vierassers voor de 3e klasse bouwde vanaf 1906. Waarschijnlijk waren deze later gebouwde rijtuigen bedoeld als vervanging van de C5 rijtuigen in kortere stoptreinen waarvan de oudste exemplaren in die tijd buiten dienst gingen en werden omgebouwd tot bagagewagen. Veel van deze drieassige 3e klasse rijtuigen deden dienst in combinatie met vierassige rijtuigen.

De HSM en NCS bouwde geen aparte A's en B's, alleen AB's in combinatie met C's. Deze modellen staan voor komende jaren nog niet direct gepland bij MK Modelbouwstudio's. Wat de laatste maatschappij, de NBDS betreft, deze hebben slechts één serie van vijf drieassige AB's in 1905 en een serie vierassige bagagewagens voor de D-treinen laten bouwen. Tot het eind van haar bestaan kende ze verder enkel tweeassige rijtuigen.

De meeste drieassige rijtuigen vlak voor 1940 buiten dienst. Alleen de laatste series derde klasse rijtuigen van de HSM, SS en NCS bleven ook na 1945 nog een aantal jaren in dienst waarbij ze in combinatie met vierassers werden ingezet.

Copyright © 2012 MK Modelbouwstudio's
Laatst bijgewerkt: 20 januari 2012